Có nhiều cách phân loại ảnh, phổ biến nhất hiện nay là phân loại theo chủ thể/cách tiếp cận chủ thể của bức ảnh.
Vd phong cảnh, tĩnh vật, chân dung, macro, streetlife…
Việc phân loại này về cơ bản là dễ thực hiện với người chụp nhưng lại có khá nhiều bất cập khi thể loại ảnh quá nhiều, đôi khi khó phân định vì không biết xếp loại thế nào cũng như khó giúp người chụp/người xem/ người edit đánh giá đc ảnh theo tiêu chí cố định.
Bản thân một bức ảnh cũng có thể được sử dụng theo các mục đích khác nhau và từ đó các tiêu chí đánh giá cũng khác nhau.
Theo quan điểm của một số editor cũng như photographer nước ngoài, thì ảnh còn có thể phân loại theo mục đích sử dụng. Việc phân loại này sẽ dễ dàng giúp editor đánh giá đc chất lượng bức ảnh cũng như có tiêu chí khá rõ ràng cho một bức ảnh phù hợp hay không phù hợp trong hoàn cảnh nào đó.
Có ba loại ảnh chính phân loại theo mục đích bao gồm:
1. Ảnh nghệ thuật (fine art): tùy nghi sáng tạo, không giới hạn.
2. Ảnh tài liệu/báo chí (documentary): phản ánh sự thật.
3. Ảnh thương mại (commercial): phục vụ mục đích kinh tế (cho chủ thể của bức ảnh) có thể chỉnh sửa nhưng không làm sai khác thông tin chủ thể.
Phân loại theo mục đích sử dụng cần phải gắn với context mà bức ảnh được sử dụng. Vd một bức ảnh fine art có thể được sử dụng làm tài liệu nếu thoả mãn tiêu chí của ảnh tài liệu và ngược lại…
1. Ảnh fine art:
Đây là những ảnh được sử dụng thuần túy cho mục đích nghệ thuật hoặc/và sử dụng để thể hiện ý đồ nghệ thuật của tác giả. Mục đích cuat ảnh này là đẹp và tạo cảm xúc về thẩm mỹ cho người xem.
Ảnh fine-art khoogn giới hạn sự sáng tạo của người tạo ra/chỉnh sửa ảnh: chỉnh sửa, thêm thắt, xoá bớt hay cât ghép. miễn là thể hiện được dụng ý nghệ thuật, tạo cảm xúc cho người xem…
Việc chụp một bông hoa, chân dung đẹp, ảnh up face mua vui, ảnh treo tường trang trí, wallpaper máy tính… Đều có thể xếp vào dạng này.
2. Ảnh documentary
Phản ánh đúng sự thật là yêu cầu tối thượng của thể loại này.
Việc chỉnh sửa phải được tối thiểu hoá, kể cả chỉnh sáng , tương phản, thêm bớt vignette hay cắt cúp (cropping) đều không đc chấp nhận.
Một số photo agency yêu cầu NAG phải nộp ảnh gốc (có thể là jpeg đc xuất trực tiếp từ máy ảnh). Ngoài ra còn có thể cần thêm yêu cầu thông số kỹ thuật, thời gian địa điểm, tên tuổi nhân vật rõ ràng, series ảnh xác minh thậm chí video/file ghi âm context khi ảnh được chụp…
Ảnh được sử dụng làm tư liệu hình ảnh cho báo chí, minh hoạ phóng sự hoặc các báo cáo khoa học, nghiên cứu học thuật hoặc phục vụ điều tra của cảnh sát, bằng chứng pháp luật…
Một số loại ảnh phổ biến của thể loại này: ảnh báo chí, ảnh khoa học (vd chụp virus corona qua Kính hiển vi) ảnh hiện trường án mạng…
Một số trường hợp rất hãn hữu chấp nhận ảnh chỉnh sửa với mục đích khoa học (thêm màu cho ảnh thiên văn), hoặc nhân văn (chuyển ảnh bw cho hiện trường ảnh có máu, vết thương hở, censor/pixelate ảnh loã thể, phản cảm, che giấu nhân thân…)…
3. Ảnh thương mại
Là ảnh phục vụ mục đích thương mại với chủ thể chính là mẫu thương mại (không phải bán ảnh).
Ảnh này được thoải mái chỉnh sửa, dàn dựng sắp xếp, nhưng hạn chế tối đa việc làm sai khác hình ảnh của chủ thể thương mại.
Vd bạn chụp chai nước hoa màu xanh nhãn vàng, bạn có thể sắp xếp bối cảnh ánh sáng, chỉnh sửa thoải mái nhưng không được biến nó thành nước hoa màu đỏ nhãn trắng.
Mục đích của ảnh thương mại là tạo cảm xúc để kich thích người mua hàng sử dụng hoặc tạo thông tin phù hợp cho người xem.
Theo cách phân loại này chúng ta sẽ dễ dàng hơn trong việc cân nhắc mức độ chỉnh sửa bức ảnh xủa mình cũng như đánh giá được ảnh của người khác có phù hợp không.