(Trích ghi nhận của Nguyễn Thành Nam)
Cái gì giữ lửa?
Từ chuyến đi ban đầu sang Ấn Độ tháng 12/1998 đến buổi khai trường F-Ville ngày 23/11/2013, 15 năm là chiều dài con đường mà tôi đã đi hết tại FPT Software. Tôi không ham kinh doanh, lại là người thích thay đổi nền làm được một việc lâu như thể tự thấy cũng đáng nể. “Giữ được lửa” là câu nói của các bạn Infosys năm 1998: “Tao biết là chúng mày giỏi, nhưng đừng tự ái khi đi làm outsourcing, mày nên nhớ mỗi 1 đô-la tiền mặt thu được, máy còn thu được 5 đô-la tri thức cho đất nước mày!”
Đúng vậy. “Company is campus, business is curiculum and customer shall teach”! Chúng tôi đã học say sưa như chưa từng được học. Năm 2007, Vietnam Airlines thông báo, FSoft là khách hàng lớn thứ ba của họ, sánh vai với Chính phủ Việt Nam và đại gia bán dầu Petrovietnam. Tôi đã cảm thấy thật tự hào!
Không ngại thuê Tây!
Đã quyết tâm toàn cầu hóa, đừng ngại thuê Tây. FSoft rất khó khăn về kinh doanh trong giai đoạn 2001-2002, nhưng lại có tính toàn cầu hóa cực cao. Ba nhân vật dưới đây, mỗi người một cách nhưng đều đã đóng góp to lớn cho việc hình thành tính cách.
Martin
Martin, có bằng MBA Mỹ xịn, đẹp trai ngời ngợi, chuyên gia tư vấn chiến lược, được giới thiệu làm tư vấn vào thị trường Mỹ. Còn nhớ lúc đàm phán lương, tôi đã luôn lấy lương của Huấn luyện viên đội tuyển bóng đá Việt Nam lúc đó là Alfred Ridle làm chuẩn. Nhà có Martin, chúng tôi học được những tính chuyên nghiệp và kỹ thuật bản hàng của người Mỹ. Sau khi nhận việc, tìm hiểu, anh mới ngã ngửa. Tao cứ tưởng chúng mày kèm mỗi lập trình, hóa ra tiếng Anh cũng dốt. Nhưng không sao, tao đã nhận lương, tạo sẽ làm”. Thay vì bản dịch vụ, anh bán một mô hình gọi là Pivotal ODC: Martin bảo, bán hàng mà phải dùng đến powerpoint là hạ sách, phải dùng model! Thế là bản được. Các chủ vừa kem lập trình vừa dốt tiếng Anh, dùng là tay không bắt giặc (chuyện này ly kỳ, anh em nào cần biết chi tiết thi liên hệ lại)
Bryan
Bryan trông rất thông minh, dân khởi nghiệp Mỹ, cũng do một người bạn giới thiệu. (Brvan sang Việt Nam chơi, hội về IT mà bạn tôi không biết nên gửi sang tôi. Bryan kể đã từng dựng và bán máy công ty ở Pháp ở Silicon Valley. Nhưng lúc đó tôi chỉ quan tâm là “Có việc gì cho bọn tao làm không . Thế quái nào đua đi đẩy lại, Bryan lại đông y phụ trách công nghệ cho FSoft với mức lượng bản địa. Nhờ Bryan, chúng tôi được đọc Red Hering Wired cũng như PWC Technology Report. Thấy anh em công nghệ mà vui chơi không được “công nghệ” lắm, Bryan tổ chức hắn một cuộc thi robot vượt mê cung cho anh em, vui dã man. Được mấy tháng, bạn báo tôi: “Tao sẽ vẫn làm việc, nhưng mày bảo Hùng Râu (lúc đó là COO) dừng bắt tạo làm báo cáo, tạo sẽ không cần nhận lương”. Lúc đó FSoft đang lấy CAM, Bryan phải viết báo cáo đại diện TMG. Được hơn một năm Bryan rời khỏi FSoft lang thang giảng hồ. Bằng đi một thời gian, thấy anh thông báo đã tham gia sáng lập Vinagame!
Manu
Manu là một phượt thủ người Pháp. Như lời kế, anh thuê xe. máy đi từ Thành phố Hồ Chí Minh ra Hà Nội thì hết tiền, phải căm xe, giờ đi tìm việc để chuộc lại. Có vẻ câu chuyện là thật vì cứ gặp tôi là anh lại xin tăng lương vì hiện tại chỉ đủ tiền ăn bung hoặc không thì cho trở về Pháp để bản căn hộ và con xe đạp xinh Manu không có bằng đại học nhưng lập trình “ngon lành. làm thiết kế cho hệ thống FSoft Insight. So với hai nhân vật trên. Manu có biệt tài viết sử ký rất hài hước. Sử ký của anh viết và Hùng Rau mà anh em cười lăn cười bò, còn được Thủy Dương diễn lại trong dịp giới thiệu tân binh năm 2002,
Sau khi với FSoft, Manu đi làm DJ ở quán bar, rồi mở lò nấu rượu ta cho Tây
Học nghe “chửi”
Nói sách vở là phải biết lắng nghe, tiếp thu phê bình, nói nôm na là biết “nghe chửi”. Đối với chúng tôi, thế hệ những học sinh giỏi, cháu ngoan Bác Hồ” chỉ biết nhận giấy khen, dây thực sự là một môn khó nhằn.
“Cấp trên chửi”
Tôi có may mắn là gặp toàn sếp hiến, thể nhưng không có nghĩa là không “chửi”. Lúc đó, tôi rất sợ mỗi lần gặp, anh Bình lại bảo: “Bọn em thiếu business sense”. Chắc vậy thật. Từ bé tôi đã sợ những gì liên quan đến tiền nong, buôn bán. Sau này không thấy bị “chửi” nữa, có lẽ cũng không phải vì mình mới mọc thêm business sense, mà chắc là các đồng đội đã bổ khuyết. Và lại “business sense” hóa ra không chỉ là chuyển tiền nong
Đồng nghiệp “chửi
Trong một cuộc họp, Đình Anh phát biểu “Quân của anh Nam ảo tưởng, tổ chức lộn xộn, ăn tàn phá hại”. Điếng người! Nhưng nghĩ kỹ có nhiều cái đúng. Ảo tưởng đúng, lộn xộn có, ăn tàn thì lỗ – phải sửa, nhưng phá hại thì hơi qua, năm đó FPT làm ăn đen, đầu phải do FSoft
Khách hàng “chửi”
Điều này thì vô số. ĐạtPP còn xếp các bác này vào một loại gọi là “thích khách” : là khách hàng đến chửi bới xỉ vả (thường do dự án làm “thối”). Nhưng không phải lúc nào cũng tại dự án. Co lần, khách hàng bự dẫn tôi ra ăn ở quán Phố Biền rồi bác nói “Nam, tao ước gì các lập trình viên của máy nói tiếng Anh được như mấy em bưng bê ở đây!”
Nhân viên “chửi”
“Kém”, ăn tiến”, “bóc lột, ngụy quân từ … thôi thì không thiếu từ nào. Nhưng cay mũi là câu chuyện xử là một vụ vi phạm bảo mật thông tin. Nhân sự gửi dự thảo quyết định kỷ luật dài, từ nhân viên đến các cấp lãnh đạo của FPT Japan. Rồi bông nhận được mail của nhân viên: “Em thấy nếu về nội bộ, kỷ luật thế là OK. Nhưng đừng từ phía khách hàng mà nói, lãnh đạo cao nhất cũng nên tự nhận lấy một hình thức kỷ luật”.
Hồi đó chưa có mạng xã hội, chúng tôi lập hẳn ra một website cho nhân viên ném đá lãnh đạo (được phép giấu tên), có tên là Chợ Dưa FSoft.
Tóm lại sếp ở FSoft rất ít khi được khen. Ở nhiều công ty khác, sếp đến công ty thì được nhân viên khen (trực tiếp thôi nhé, gián tiếp thì khác nhiều), về nhà vợ con khen vì vừa kiếm được tiền lại vừa có thời gian đưa vợ con đi chơi, ban bè khen vì đôi khi nhờ và được, sếp của sếp khen vì: “Chú biết mua quà cho anh hợp với ý anh … Nhưng ở FSoft, sếp là người nghe chửi nhiều nhất. Khách hàng chửi vì phải đứng mũi chịu sào, nhân viên ca thân vì không đáp ứng nhu cầu của họ, sếp của sếp chửi vì đi khách hàng chửi, vì không đạt doanh số, về nhà vợ con chửi vì chẳng khi thấy mặt mũi ở nhà, suốt ngày công việc với công việc, bạn bè kêu ca mang tiếng làm sếp ở FPT mà chẳng nhờ và được cái gì, nhờ xin việc hộ thì cũng chỉ làm mỗi một việc là gửi hồ sơ lên phòng tuyển dụng rồi tự mà thi mà tuyển. Vì vậy, một tiêu chỉ để lên làm lãnh đạo của FSoft là phải biết lắng nghe khi thiên hạ chửi mình và phân biệt được câu chửi nào mang tinh chất xây dựng, câu chửi nào mang tính chất phá hoại.
Việc khó ai làm
FSoft Thành phố Hồ Chí Minh gặp khó khăn trong việc tìm đường ra, phải quay lại thị trường trong nước từ năm 2002, vậy làm thế nào để phục hồi?
Năm 2003, Đà Nẵng còn đang là một miền đất “hoang vu về công nghệ thông tin, chưa có bất cứ một trường học nào dạy tiếng Nhật, làm thế nào để thực hiện lời hứa của Tập đoàn với lãnh đạo thành phố là đưa xuất khẩu phần mềm vào Đà Nẵng? Ai sẽ là người biển “giấc mơ Mỹ” thành hiện thực sau khi văn phòng tại San Jose bị đóng cửa từ năm 2002? ISMS là gì vậy? Không ai biết, nhưng vẫn phải làm! Vậy ai là người làm Khách hàng Mỹ quyết xong dự án mới than trời: “Tao đã nghĩ chúng mày dốt, nhưng không ngờ là dốt thật”, làm thế nào để xoay xở, tồn tại và phát triển.
Những câu hỏi khó đại loại như vậy liên tục được đặt ra trong quá trình phát triển! Và tôi là người may mắn là dù có thách thức đến dầu chăng nữa thì khi tôi chia sẻ, sẽ luôn có những đồng đội xung phong nhận nhiệm vụ TunPM, CanhBT, TungBH, Hungl CuongPT…
Quan điểm của tôi về việc khó khá đơn giản. Việc khó không được giao mà để cho anh em xung phong nhận. Nếu mình nói ra mà bản thân thấy ngượng mồm thì nên vứt ngay việc đó đi. Nếu nói ra mãi mà vẫn không ai hiểu thì chắc là mình chưa nghiên cứu kỳ, cần nghi tiếp. Nếu mọi người đều hiểu mà không ai nhận thì anh em rõ ràng chưa sẵn sàng, hoãn được thì nên hoãn.
Còn hạ sách là mình tự làm lấy!
Làm cho dân hiểu
Tại FSoft, truyền thông là việc của toàn dân. Ai cũng có quyền làm và ai cũng phải làm.
Một số thương hiệu nổi danh hiện giờ hoàn toàn không phải do sáng kiến của Ban Truyền thông, lại càng không phải chủ trương chỉ đạo của Ban Giám đốc mà lại do những nhân viên bình thường để xuất và trực tiếp thực hiện.
Cucumber, tờ bảo đầu tiên và giờ đã thành biểu tượng của truyền thông nội bộ FSoft, do HoaNTQ lúc đó là nhân viên mới của phòng kinh doanh đề xuất. Cũng không hiểu sao em lại đặt là Cucumber, nhưng đúng là hay. Nội dung tờ báo cũng chẳng có ai phê duyệt (ít nhất là CEO không duyệt). Có lần, Cucumber được khách hàng nêu đích danh trong báo cáo đánh giá rằng đây là công cụ tuyên truyền hữu hiệu cho processes và là một lý do để họ chọn FSoft.
Chợ Dưa, một trong những diễn đàn nội bộ sôi động và thành công nhất của FSoft do NguyenNQ khởi xướng và làm admin. Nguyên lúc đó cũng là nhân viên mới của phòng nhân sự, phụ trách tuyển dụng. Thôi thì đủ vấn đề, các lãnh đạo lần lượt bị đem